🏛️ ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા: ભાગ-૯ પંચાયતી રાજ (40 MCQs)

🏛️ ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા: ભાગ-૯ પંચાયતી રાજ (40 MCQs)

Time Remaining: 30:00

Enter Your Name:

NOTICE: To start the quiz, enter your name and press the 'Start Quiz' button above or below.

1. 73મો બંધારણીય સુધારો, 1992 વિશે નીચેના વિધાનો તપાસો:
1. આ સુધારા દ્વારા બંધારણમાં ભાગ-૯ અને ૧૧મી અનુસૂચિ ઉમેરવામાં આવી.
2. આ સુધારાએ પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને બંધારણીય દરજ્જો આપ્યો.
3. આ સુધારો સમગ્ર ભારતમાં એકસાથે 24 એપ્રિલ, 1992ના રોજ અમલમાં આવ્યો.

(A) માત્ર 1 અને 2 (B) માત્ર 2 અને 3 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 1 પ્રયાસ નથી કર્યો

2. પંચાયતોની રચના (અનુચ્છેદ 243-B) વિશે વિધાનો:
1. દરેક રાજ્યમાં ગ્રામ, મધ્યવર્તી અને જિલ્લા સ્તરે ત્રિસ્તરીય પંચાયતી રાજ રહેશે.
2. જે રાજ્યની વસ્તી 20 લાખથી ઓછી હોય ત્યાં મધ્યવર્તી સ્તરે રચના કરવી ફરજિયાત નથી.
3. ગ્રામ પંચાયતના અધ્યક્ષની ચૂંટણી રાજ્ય વિધાનમંડળ નક્કી કરે તે રીતે થશે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 2 અને 3 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 1 અને 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

3. બેઠકોનું અનામત (અનુચ્છેદ 243-D) વિશે વિધાનો:
1. SC અને ST માટે તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં બેઠકો અનામત રહેશે.
2. મહિલાઓ માટે કુલ બેઠકોના ઓછામાં ઓછી 1/2 બેઠકો અનામત રાખવી ફરજિયાત છે.
3. પછાત વર્ગો (OBC) માટે અનામત રાખવી કે નહીં તે રાજ્ય વિધાનમંડળ નક્કી કરશે.

(A) માત્ર 1 અને 3 (B) માત્ર 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 1 અને 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

4. પંચાયતોની મુદત (અનુચ્છેદ 243-E) વિશે વિધાનો:
1. પંચાયતની મુદત તેની પ્રથમ બેઠકથી 5 વર્ષની રહેશે.
2. જો પંચાયત વહેલી બરખાસ્ત થાય, તો 6 મહિનામાં ચૂંટણી કરવી ફરજિયાત છે.
3. વહેલી બરખાસ્ત થયેલી જગ્યાએ આવેલી નવી પંચાયત પૂરા 5 વર્ષ સુધી ચાલુ રહેશે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

5. રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ (અનુચ્છેદ 243-K) વિશે વિધાનો:
1. પંચાયતોની ચૂંટણીની દેખરેખ અને નિયંત્રણ રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ હસ્તક રહેશે.
2. રાજ્ય ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક રાજ્યપાલ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
3. તેમને હાઈકોર્ટના જજને હટાવવાની પ્રક્રિયા મુજબ જ પદ પરથી હટાવી શકાય છે.

(A) 1, 2 અને 3 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) માત્ર 2 (D) માત્ર 3 પ્રયાસ નથી કર્યો

6. પંચાયતોની સત્તાઓ (અનુચ્છેદ 243-G):
1. ૧૧મી અનુસૂચિમાં પંચાયતોના કાર્યક્ષેત્રના 29 વિષયો આપવામાં આવ્યા છે.
2. આ વિષયો પર સત્તા સોંપવી કે નહીં તે રાજ્ય વિધાનમંડળ નક્કી કરે છે.
3. કૃષિ, ભૂમિ સુધારણા અને ગરીબી નાબૂદી આ 29 વિષયોનો ભાગ છે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 3 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

7. રાજ્ય નાણા આયોગ (અનુચ્છેદ 243-I) વિશે વિધાનો:
1. રાજ્યપાલ દર 5 વર્ષે નાણાકીય સ્થિતિની સમીક્ષા માટે નાણા આયોગની રચના કરશે.
2. તે કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે ટેક્સની વહેંચણીની ભલામણ કરે છે.
3. પંચાયતોને અપાતી ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ અંગે તે માર્ગદર્શન આપે છે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 3 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

8. ગાળાની લાયકાત (અનુચ્છેદ 243-F) વિશે વિધાનો:
1. પંચાયતની ચૂંટણી લડવા માટે લઘુત્તમ વય 21 વર્ષ હોવી જોઈએ.
2. ગેરલાયકાત અંગેના વિવાદોનો નિર્ણય રાજ્ય વિધાનમંડળ નક્કી કરે તે સત્તાધિકારી કરશે.
3. જો કોઈની ઉંમર 25 વર્ષથી ઓછી હોય, તો તે હંમેશા ગેરલાયક ગણાશે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

9. ગ્રામસભા (અનુચ્છેદ 243-A) વિશે વિધાનો:
1. ગ્રામસભા એ પંચાયતી રાજ માળખાનો પાયો છે.
2. ગામની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા તમામ પુખ્ત નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે.
3. તેની સત્તાઓ અને કાર્યો રાજ્ય વિધાનમંડળ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

(A) માત્ર 1 (B) 1, 2 અને 3 (C) માત્ર 2 (D) માત્ર 1 અને 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

10. સભ્યો અને અધ્યક્ષની ચૂંટણી વિશે વિધાનો:
1. પંચાયતના ત્રણેય સ્તરના સભ્યોની ચૂંટણી સીધી રીતે થાય છે.
2. જિલ્લા પંચાયતના અધ્યક્ષની ચૂંટણી પરોક્ષ (Indirect) રીતે થાય છે.
3. તાલુકા પંચાયતના અધ્યક્ષની ચૂંટણી પણ પરોક્ષ રીતે થાય છે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 1 અને 3 પ્રયાસ નથી કર્યો

11. પંચાયતની નાણાકીય સત્તાઓ (અનુચ્છેદ 243-H):
1. કર, ડ્યુટી અને ટોલ લાદવાની સત્તા રાજ્ય વિધાનમંડળ આપી શકે છે.
2. રાજ્યના એકીકૃત ભંડોળ (Consolidated Fund) માંથી સહાય મળી શકે છે.
3. પંચાયતો પોતાના નાણાંનો હિસાબ (Audit) કરાવવા માટે સ્વતંત્ર છે.

(A) 1, 2 અને 3 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) માત્ર 3 (D) કોઈ પણ નહીં પ્રયાસ નથી કર્યો

12. અશોક મહેતા સમિતિ (1977) વિશે વિધાનો:
1. આ સમિતિએ પંચાયતી રાજનું દ્વિ-સ્તરીય માળખું સૂચવ્યું હતું.
2. તેણે ગ્રામ પંચાયતને નાબૂદ કરી મંડળ પંચાયતની ભલામણ કરી હતી.
3. રાજકીય પક્ષોએ ચૂંટણીમાં ભાગ ન લેવો જોઈએ તેવી ભલામણ કરી હતી.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 3 પ્રયાસ નથી કર્યો

13. બળવંતરાય મહેતા સમિતિ (1957) વિશે વિધાનો:
1. તેણે 'લોકશાહી વિકેન્દ્રીકરણ' નો વિચાર આપ્યો.
2. તેણે પંચાયતી રાજનું ત્રિ-સ્તરીય માળખું સૂચવ્યું હતું.
3. જિલ્લા કલેક્ટર જિલ્લા પંચાયતના અધ્યક્ષ હોવા જોઈએ તેવી ભલામણ કરી.

(A) 1, 2 અને 3 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) માત્ર 2 (D) માત્ર 3 પ્રયાસ નથી કર્યો

14. પંચાયતો પર અદાલતોની રોક (અનુચ્છેદ 243-O):
1. બેઠકોની વહેંચણી કે મતવિસ્તારની સીમા બાબતે અદાલતો દખલ કરી શકશે નહીં.
2. પંચાયતની ચૂંટણીને માત્ર 'ચૂંટણી અરજી' દ્વારા જ પડકારી શકાય છે.
3. સુપ્રીમ કોર્ટ ગમે ત્યારે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અટકાવી શકે છે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

15. પેશા (PESA) એક્ટ, 1996 વિશે વિધાનો:
1. તે બંધારણના ભાગ-૯ ની જોગવાઈઓને અનુસૂચિત વિસ્તારો (Schedule V) માં લાગુ કરે છે.
2. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આદિવાસી સમુદાયોને સ્વ-શાસન આપવાનો છે.
3. હાલમાં તે ભારતના તમામ રાજ્યોમાં લાગુ છે.

(A) માત્ર 1 (B) માત્ર 1 અને 2 (C) 1, 2 અને 3 (D) માત્ર 2 પ્રયાસ નથી કર્યો

16. ભારતમાં 'પંચાયતી રાજના પિતા' તરીકે કોણ ઓળખાય છે?

(A) મહાત્મા ગાંધી (B) જવાહરલાલ નેહરુ (C) બળવંતરાય મહેતા (D) લોર્ડ રિપન પ્રયાસ નથી કર્યો

17. ભારતમાં સૌરપ્રથમ પંચાયતી રાજની શરૂઆત કયા રાજ્યમાં થઈ હતી?

(A) ગુજરાત (B) રાજસ્થાન (C) આંધ્ર પ્રદેશ (D) મહારાષ્ટ્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

18. બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં ગ્રામ પંચાયતોની રચના માટે રાજ્યોને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે?

(A) અનુચ્છેદ 32 (B) અનુચ્છેદ 40 (C) અનુચ્છેદ 44 (D) અનુચ્છેદ 51 પ્રયાસ નથી કર્યો

19. 73મો બંધારણીય સુધારો થયો ત્યારે ભારતના વડાપ્રધાન કોણ હતા?

(A) રાજીવ ગાંધી (B) વી.પી. સિંહ (C) પી.વી. નરસિમ્હા રાવ (D) અટલ બિહારી વાજપેયી પ્રયાસ નથી કર્યો

20. પંચાયતોના 29 કાર્યોની યાદી બંધારણની કઈ અનુસૂચિમાં છે?

(A) ૯મી (B) ૧૦મી (C) ૧૧મી (D) ૧૨મી પ્રયાસ નથી કર્યો

21. ગુજરાતમાં પંચાયતી રાજનો અમલ કઈ તારીખથી થયો?

(A) 1 મે, 1960 (B) 1 એપ્રિલ, 1963 (C) 26 જાન્યુઆરી, 1962 (D) 15 ઓગસ્ટ, 1963 પ્રયાસ નથી કર્યો

22. પંચાયતી રાજને બંધારણીય દરજ્જો આપવાની ભલામણ સૌપ્રથમ કઈ સમિતિએ કરી હતી?

(A) બળવંતરાય મહેતા (B) અશોક મહેતા (C) જી.વી.કે. રાવ (D) એલ.એમ. સિંઘવી પ્રયાસ નથી કર્યો

23. બંધારણનો ભાગ-૯ કયા અનુચ્છેદોને આવરી લે છે?

(A) 243 થી 243-O (B) 244 થી 244-A (C) 245 થી 255 (D) 239 થી 242 પ્રયાસ નથી કર્યો

24. પંચાયતના સભ્ય બનવા માટે લઘુત્તમ વય કેટલી હોવી જોઈએ?

(A) 18 વર્ષ (B) 21 વર્ષ (C) 25 વર્ષ (D) 30 વર્ષ પ્રયાસ નથી કર્યો

25. પંચાયતોની નાણાકીય સ્થિતિની સમીક્ષા કોણ કરે છે?

(A) મુખ્યમંત્રી (B) રાજ્યપાલ (C) રાજ્ય નાણા આયોગ (D) કેન્દ્રીય નાણા આયોગ પ્રયાસ નથી કર્યો

26. ગ્રામ પંચાયતના વહીવટી વડા (સરકારી કર્મચારી) ને શું કહેવાય છે?

(A) સરપંચ (B) તલાટી-કમ-મંત્રી (C) ટી.ડી.ઓ. (TDO) (D) કલેક્ટર પ્રયાસ નથી કર્યો

27. પંચાયતી રાજ દિવસ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

(A) 2 ઓક્ટોબર (B) 24 એપ્રિલ (C) 1 મે (D) 15 ઓગસ્ટ પ્રયાસ નથી કર્યો

28. પંચાયતોમાં મહિલાઓ માટે કેટલી બેઠકો અનામત રાખવામાં આવે છે (કેન્દ્રીય કાયદા મુજબ)?

(A) 25% (B) 33% (1/3) (C) 50% (D) 10% પ્રયાસ નથી કર્યો

29. જિલ્લા પંચાયતના વહીવટી વડા (CEO) ને શું કહેવાય છે?

(A) કલેક્ટર (B) ડી.ડી.ઓ. (DDO) (C) ટી.ડી.ઓ. (D) મામલતદાર પ્રયાસ નથી કર્યો

30. કઈ સમિતિએ 'પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને બિના મૂળના ઘાસ' કહી હતી?

(A) હનુમંત રાવ (B) જી.વી.કે. રાવ (C) વી.એન. ગાડગીલ (D) થુંગન સમિતિ પ્રયાસ નથી કર્યો

31. નીચેનામાંથી કયા રાજ્યમાં 73મો સુધારો લાગુ પડતો નથી?

(A) મેઘાલય (B) મિઝોરમ (C) નાગાલેન્ડ (D) આપેલ તમામ પ્રયાસ નથી કર્યો

32. ૧૧મી અનુસૂચિમાં નીચેનામાંથી કયો વિષય નથી?

(A) કૃષિ (B) ગ્રામીણ આવાસ (C) અણુ ઉર્જા (D) ગરીબી નાબૂદી પ્રયાસ નથી કર્યો

33. પંચાયતની ચૂંટણી યોજવાનો નિર્ણય કોણ કરે છે?

(A) કેન્દ્ર સરકાર (B) રાજ્ય સરકાર (C) ચૂંટણી પંચ (D) રાષ્ટ્રપતિ પ્રયાસ નથી કર્યો

34. પંચાયતોના હિસાબોનું ઓડિટ કરવાની જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?

(A) 243-I (B) 243-J (C) 243-K (D) 243-L પ્રયાસ નથી કર્યો

35. ત્રિ-સ્તરીય પંચાયતી રાજમાં મધ્યવર્તી સ્તરને શું કહેવામાં આવે છે?

(A) ગ્રામ પંચાયત (B) તાલુકા/પંચાયત સમિતિ (C) જિલ્લા પંચાયત (D) નગર પાલિકા પ્રયાસ નથી કર્યો

36. ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ કયા વર્ષનો છે?

(A) 1961 (B) 1993 (C) 1957 (D) 2001 પ્રયાસ નથી કર્યો

37. ગ્રામસભા બોલાવવાની જવાબદારી કોની હોય છે?

(A) તલાટી (B) સરપંચ (C) ટી.ડી.ઓ. (D) જિલ્લા વિકાસ અધિકારી પ્રયાસ નથી કર્યો

38. પંચાયત સમિતિ (તાલુકા પંચાયત) ના સભ્યોની ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે?

(A) સીધી (B) પરોક્ષ (C) નામાંકિત (D) રાજ્યપાલ દ્વારા પ્રયાસ નથી કર્યો

39. 73મો બંધારણીય સુધારો કયા ભાગમાં છે?

(A) ભાગ-૯ (B) ભાગ-૯A (C) ભાગ-૯B (D) ભાગ-૪ પ્રયાસ નથી કર્યો

40. પંચાયતોમાં SC/ST અનામત કઈ કલમ હેઠળ છે?

(A) 243-A (B) 243-D (C) 243-G (D) 243-K પ્રયાસ નથી કર્યો