અર્થશાસ્ત્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો, અર્થવ્યવસ્થાના પ્રકારો અને ભારતીય અર્થતંત્રનું માળખું.

📈 અર્થશાસ્ત્ર અને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા (40 પ્રશ્નો)

Time Remaining: 30:00

Enter Your Name:

**NOTICE:** To start the quiz, enter your name and press the 'Start Quiz' button above or below.

1. 'અછતનું શાસ્ત્ર' (Science of Scarcity) તરીકે અર્થશાસ્ત્રની વ્યાખ્યા આપનાર અર્થશાસ્ત્રી કોણ છે?

એડમ સ્મિથ આલ્ફ્રેડ માર્શલ લાયોનેલ રોબિન્સ જે. એમ. કેન્સ પ્રયાસ નથી કર્યો

2. સમગ્રલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર (Macro Economics) ના અભ્યાસના મુખ્ય વિષયમાં નીચેનામાંથી કોનો સમાવેશ થતો નથી?

રાષ્ટ્રીય આવક અને ફુગાવો સરકારી બજેટ અને વિદેશી વેપાર બજારમાં કોઈ એક વસ્તુની કિંમત નિર્ધારણ બેરોજગારી અને આર્થિક વૃદ્ધિ પ્રયાસ નથી કર્યો

3. મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થામાં 'કેન્દ્રીય સમસ્યાઓ' (શું ઉત્પાદન કરવું, કેવી રીતે ઉત્પાદન કરવું) નો ઉકેલ કેવી રીતે આવે છે?

સરકારના આયોજન દ્વારા કિંમત પ્રણાલી (Price Mechanism) અને બજાર શક્તિઓ દ્વારા લોકકલ્યાણ સમિતિઓ દ્વારા ઉદ્યોગોના સામાજિક જવાબદારી (CSR) દ્વારા પ્રયાસ નથી કર્યો

4. નીચેનામાંથી કયું વિધાન 'સમાજવાદી અર્થવ્યવસ્થા' (Socialist Economy) નું મુખ્ય લક્ષણ છે?

ઉત્પાદન અને સંસાધનોની માલિકી ખાનગી ક્ષેત્રની હોય છે. આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નફો કમાવવાનો હોય છે. કેન્દ્રીય આયોજન (Central Planning) દ્વારા આર્થિક નિર્ણયો લેવાય છે. જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રનું સહ-અસ્તિત્વ હોય છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

5. વિકાસશીલ અર્થવ્યવસ્થા (Developing Economy) ના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું લક્ષણ સાચું નથી?

કૃષિ ક્ષેત્ર પર વધુ નિર્ભરતા ઉચ્ચ તકનીક અને ઉચ્ચ માથાદીઠ આવક વસ્તી વૃદ્ધિનો ઊંચો દર અને બેરોજગારી ઓછું મૂડી સર્જન (Low Capital Formation) પ્રયાસ નથી કર્યો

6. જો કોઈ દેશ તેની આયાત અને નિકાસ બંને પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરી દે, તો તેને કેવા પ્રકારનું અર્થતંત્ર ગણવામાં આવે છે?

આશ્રિત અર્થતંત્ર ખુલ્લું અર્થતંત્ર બંધ અર્થતંત્ર (Closed Economy) પરસ્પર નિર્ભર અર્થતંત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

7. બ્લુ ઇકોનોમી (Blue Economy) ના ખ્યાલમાં નીચેનામાંથી કઈ પ્રવૃત્તિનો સમાવેશ થતો નથી?

મત્સ્યઉદ્યોગ અને જળચરઉછેર (Aquaculture) દરિયાઈ પવન ઉર્જા (Offshore Wind Energy) જંગલ આધારિત લાકડાનો ઉદ્યોગ (Forestry) દરિયાઈ બાયોટેકનોલોજી અને સંશોધન પ્રયાસ નથી કર્યો

8. ગીગ ઇકોનોમી (Gig Economy) માં 'ગીગ વર્કર' (Gig Worker) ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા શું છે?

તેઓ કાયમી અને પૂર્ણ-સમયના પગારદાર કર્મચારીઓ છે. તેઓ ટૂંકા ગાળાના કરારો અથવા ફ્રીલાન્સ ધોરણે કામ કરે છે. તેઓ માત્ર સરકારી ક્ષેત્રમાં જ કામ કરી શકે છે. તેમને પેન્શન અને ગ્રેચ્યુઇટી જેવા તમામ કાયદાકીય લાભો મળે છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

9. અર્થવ્યવસ્થાનું કયું ક્ષેત્ર તૈયાર માલના ઉત્પાદન, બાંધકામ અને મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) સાથે સંકળાયેલું છે?

પ્રાથમિક ક્ષેત્ર દ્વિતીયક ક્ષેત્ર (Secondary Sector) તૃતીયક ક્ષેત્ર ચતુર્થક ક્ષેત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

10. પંચમ ક્ષેત્ર (Quinary Sector) માં સામેલ પ્રવૃત્તિઓ કયા પ્રકારની હોય છે?

માલનું પરિવહન અને વેપાર જ્ઞાન અને માહિતીનું સંચાલન ઉચ્ચ સ્તરની નિર્ણય નિર્માણ (High-level decision making) અને નીતિ નિર્ધારણ ખાણકામ અને પશુપાલન પ્રયાસ નથી કર્યો

11. વિધાન I: ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં સેવા ક્ષેત્રનો ફાળો જીડીપીમાં સૌથી વધુ છે. વિધાન II: ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં સૌથી વધુ રોજગાર પ્રાથમિક ક્ષેત્ર (કૃષિ) પૂરો પાડે છે.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. વિધાન I અને II બંને ખોટા છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

12. વિકસિત દેશોની 'સેવાપ્રધાન અર્થવ્યવસ્થા' અને ભારતની 'સેવાપ્રધાન અર્થવ્યવસ્થા' વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?

વિકસિત દેશોમાં સેવાઓનું કદ નાનું હોય છે. વિકસિત દેશોમાં ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર જીડીપીમાં વધુ ફાળો આપે છે. વિકસિત દેશોમાં સેવા ક્ષેત્ર પણ ઉચ્ચ મૂલ્યવર્ધન (High Value Addition) સાથે સંકળાયેલું હોય છે. ભારતમાં મૂડીવાદી માળખું નથી. પ્રયાસ નથી કર્યો

13. પરસ્પર નિર્ભર અર્થતંત્ર (Interdependent Economy) નો સૌથી સારો અર્થ કયો છે?

માત્ર આંતરિક સંસાધનો પર આધાર રાખવો. અન્ય દેશો સાથે વેપાર કરવો અને નિર્ણય પ્રક્રિયામાં ભાગીદારી કરવી. અન્ય દેશોની આર્થિક નીતિઓ પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખવો. માત્ર નિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું. પ્રયાસ નથી કર્યો

14. કઈ આધુનિક અર્થવ્યવસ્થા અસ્થાયી કામ (Freelance), ટૂંકા ગાળાના કરારો અને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર આધારિત છે?

શેરિંગ ઇકોનોમી બ્લુ ઇકોનોમી ગીગ ઇકોનોમી કેર ઇકોનોમી પ્રયાસ નથી કર્યો

15. દાદાભાઈ નવરોજી દ્વારા રજૂ કરાયેલ 'સંપત્તિનું બહિર્ગમન' (Drain of Wealth) નો મુખ્ય હેતુ શું હતો?

ભારતમાં મૂડીરોકાણ માટે બ્રિટનને પ્રોત્સાહિત કરવું. ભારતની ગરીબી માટે બ્રિટિશ શોષણકારી નીતિઓને જવાબદાર ગણાવવી. ભારતીય માલની નિકાસ વધારવી. બ્રિટિશ માલનો બહિષ્કાર કરવો. પ્રયાસ નથી કર્યો

16. ચક્રીય અર્થવ્યવસ્થા (Circular Economy) નો મૂળભૂત સિદ્ધાંત શું છે?

વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરો અને ફેંકી દો (Take-Make-Dispose) સંસાધનોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવો અને કચરો ઘટાડવો માત્ર પ્રાથમિક ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું નિકાસ વધારવી પ્રયાસ નથી કર્યો

17. 'એકમલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર' (Micro Economics) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે?

સમગ્રલક્ષી બેરોજગારીનો અભ્યાસ કરવો. રાષ્ટ્રીય આવકની ગણતરી કરવી. વ્યક્તિગત બજાર અને ગ્રાહક વર્તનનો અભ્યાસ કરવો. ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવો. પ્રયાસ નથી કર્યો

18. 'કલ્યાણનું શાસ્ત્ર' (Welfare Economics) તરીકે અર્થશાસ્ત્રની વ્યાખ્યા કોણે આપી હતી?

એડમ સ્મિથ આલ્ફ્રેડ માર્શલ લાયોનેલ રોબિન્સ જે. બી. સે પ્રયાસ નથી કર્યો

19. કઈ અર્થવ્યવસ્થામાં આર્થિક નિર્ણયો ભાવતંત્ર (Price Mechanism) ને બદલે રાજ્યના આયોજન (State Planning) દ્વારા લેવામાં આવે છે?

મૂડીવાદી સમાજવાદી મિશ્ર ખુલ્લું પ્રયાસ નથી કર્યો

20. અલ્પ-વિકસિત અર્થવ્યવસ્થાનું મુખ્ય લક્ષણ શું છે?

ઊંચો માથાદીઠ જીડીપી મૂડીનો અભાવ અને પછાત ટેકનોલોજી ઓછી વસ્તી ગીચતા સેવા ક્ષેત્રનું પ્રભુત્વ પ્રયાસ નથી કર્યો

21. 'કેર ઇકોનોમી' (Care Economy) માં મુખ્યત્વે કયા પ્રકારની સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે?

માહિતી ટેકનોલોજી સંભાળ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી વ્યક્તિગત સેવાઓ ભારે ઉદ્યોગ પરિવહન પ્રયાસ નથી કર્યો

22. વિધાન I: મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થામાં 'કિંમત પ્રણાલી' દ્વારા મોટાભાગના આર્થિક નિર્ણયો લેવાય છે. વિધાન II: સમાજવાદી અર્થવ્યવસ્થામાં ઉત્પાદનનો હેતુ નફો નહીં, પણ સામાજિક કલ્યાણ મહત્તમ કરવાનો હોય છે.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. વિધાન I અને II બંને ખોટા છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

23. તૃતીયક ક્ષેત્ર (Tertiary Sector) માં કઈ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે?

ખાણકામ ઉત્પાદન બેંકિંગ અને વીમો પશુપાલન પ્રયાસ નથી કર્યો

24. આઝાદી પહેલાં, બ્રિટિશ શાસનની કઈ નીતિ ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રની પછાતતાનું મુખ્ય કારણ હતી?

ભારે ઉદ્યોગ પર ધ્યાન જમીન મહેસૂલ પ્રણાલી (Land Revenue Systems) બ્રિટિશ માલની નિકાસ રેલ્વેનો વિકાસ પ્રયાસ નથી કર્યો

25. જો કોઈ દેશ તેની તમામ આર્થિક જરૂરિયાતો આંતરિક રીતે પૂરી કરી શકે, તો તે કેવું અર્થતંત્ર ગણાય?

આશ્રિત અર્થતંત્ર આત્મનિર્ભર અર્થતંત્ર પરસ્પર નિર્ભર અર્થતંત્ર ખુલ્લું અર્થતંત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

26. 'ચતુર્થક ક્ષેત્ર' (Quaternary Sector) માં કયા પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે?

ઉત્પાદન અને બાંધકામ જ્ઞાન-આધારિત પ્રવૃત્તિઓ, શિક્ષણ અને સંશોધન કૃષિ અને મત્સ્યઉદ્યોગ માલનું પરિવહન પ્રયાસ નથી કર્યો

27. વિધાન I: વિકસિત અર્થવ્યવસ્થામાં સેવા ક્ષેત્રનો ફાળો જીડીપીમાં સૌથી વધુ હોય છે. વિધાન II: વિકાસશીલ અર્થવ્યવસ્થાનું મુખ્ય લક્ષણ કૃષિ પર ઓછી નિર્ભરતા અને માથાદીઠ આવકનું ઊંચું પ્રમાણ છે.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. માત્ર વિધાન I સાચું છે, II ખોટું છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

28. આઝાદી પછી ભારતમાં કયા પ્રકારની અર્થવ્યવસ્થા અપનાવવામાં આવી?

સમાજવાદી અર્થવ્યવસ્થા મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થા મિશ્ર અર્થવ્યવસ્થા બંધ અર્થતંત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

29. કયા ક્ષેત્રને 'મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) ક્ષેત્ર' કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે કાચા માલનું તૈયાર માલમાં રૂપાંતર કરે છે?

પ્રાથમિક ક્ષેત્ર દ્વિતીયક ક્ષેત્ર તૃતીયક ક્ષેત્ર પંચમ ક્ષેત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

30. કઈ અર્થવ્યવસ્થામાં આર્થિક વિકાસના લાભોનું વિતરણ સમાનતાના સિદ્ધાંત પર કેન્દ્રિત હોય છે?

મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થા સમાજવાદી અર્થવ્યવસ્થા ખુલ્લું અર્થતંત્ર કૃષિપ્રધાન અર્થવ્યવસ્થા પ્રયાસ નથી કર્યો

31. વિધાન I: બ્લુ ઇકોનોમી (Blue Economy) માત્ર મત્સ્યઉદ્યોગ અને દરિયાઈ પર્યટન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. વિધાન II: ચક્રીય અર્થવ્યવસ્થા (Circular Economy) કચરાનું ઉત્પાદન ઘટાડવા અને સંસાધનોના મહત્તમ પુનઃઉપયોગના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે, I ખોટું છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

32. 'શેરિંગ ઇકોનોમી' (Sharing Economy) નું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ શું છે?

સરકારી બેંકિંગ સેવાઓ વસ્તુઓનું ઉત્પાદન અને વેચાણ Uber/Airbnb જેવી પ્લેટફોર્મ સેવાઓ ભારે મશીનરીનું નિર્માણ પ્રયાસ નથી કર્યો

33. આર્થિક સંબંધોના આધારે, 'આશ્રિત અર્થતંત્ર' નો અર્થ શું છે?

આર્થિક નિર્ણયો સ્વતંત્ર રીતે લેવા. અન્ય દેશોની નીતિઓ અને રોકાણો પર ભારે નિર્ભરતા. માત્ર આંતરિક વેપાર કરવો. અન્ય દેશો સાથે સમાન ભાગીદારી. પ્રયાસ નથી કર્યો

34. 'સંપત્તિનું બહિર્ગમન' (Drain of Wealth) નો સિદ્ધાંત કોના દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો?

એમ.જી. રાનડે ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે દાદાભાઈ નવરોજી સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી પ્રયાસ નથી કર્યો

35. 'ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા' ના સંદર્ભમાં કયું વિધાન સૌથી સચોટ છે?

તે એક વિકસિત અને મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થા છે. તે એક વિકાસશીલ અને મિશ્ર અર્થવ્યવસ્થા છે. તે એક બંધ અને સમાજવાદી અર્થતંત્ર છે. તે એક અલ્પ-વિકસિત અને આત્મનિર્ભર અર્થતંત્ર છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

36. વિધાન I: પંચમ ક્ષેત્ર (Quinary Sector) ઉચ્ચ સ્તરીય નિર્ણયો લેવામાં આવતી 'ગોલ્ડ કોલર' પ્રોફેશન્સ સાથે સંકળાયેલું છે. વિધાન II: ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્રનો જીડીપીમાં ફાળો સેવા ક્ષેત્ર કરતાં વધુ છે.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. માત્ર વિધાન I સાચું છે, II ખોટું છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

37. આઝાદી પહેલાં બ્રિટિશ નીતિઓની અસર હેઠળ ભારતીય ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રની પછાતતાનું મુખ્ય પરિણામ શું હતું?

ભારતીય ઉદ્યોગોએ આધુનિક ટેકનોલોજી અપનાવી. ભારતીય હસ્તકલા અને ગૃહ ઉદ્યોગો નાશ પામ્યા. ભારતમાં મૂડી રોકાણમાં જંગી વધારો થયો. ભારત નિકાસકર્તા દેશ બન્યો. પ્રયાસ નથી કર્યો

38. કયા ક્ષેત્રમાં શ્રમિકોની છૂપી બેરોજગારી (Disguised Unemployment) જોવા મળે છે?

દ્વિતીયક ક્ષેત્ર તૃતીયક ક્ષેત્ર પ્રાથમિક ક્ષેત્ર (કૃષિ) પંચમ ક્ષેત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો

39. વિધાન I: કેર ઇકોનોમી (Care Economy) નું કદ વધારવાથી મહિલા શ્રમ દળની ભાગીદારીમાં વધારો થઈ શકે છે. વિધાન II: ગીગ ઇકોનોમીમાં કામ કરતા કામદારોને ભારતમાં પરંપરાગત શ્રમ કાયદાઓ હેઠળ સામાજિક સુરક્ષા લાભો મળતા નથી.

માત્ર વિધાન I સાચું છે. માત્ર વિધાન II સાચું છે. વિધાન I અને II બંને સાચા છે. વિધાન I અને II બંને ખોટા છે. પ્રયાસ નથી કર્યો

40. અર્થશાસ્ત્રના કયા પ્રકારમાં 'રાષ્ટ્રીય બજેટ' ની નીતિઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે?

એકમલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર સમગ્રલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર કલ્યાણલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર વિકાસલક્ષી અર્થશાસ્ત્ર પ્રયાસ નથી કર્યો