🎭 ગુજરાતની લોકકલા: ભવાઈ (40 MCQs)
1. ભવાઈના ઉદભવ અને ઇતિહાસ વિશે તપાસો:
1. ભવાઈની શરૂઆત 14મી સદીમાં અસાઇત ઠાકર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
2. અસાઇત ઠાકર મૂળ સિદ્ધપુરના ઓદિચ્ય બ્રાહ્મણ હતા.
3. ભવાઈને 'ભાવ પ્રધાન નાટક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
2. ભવાઈના વાદ્યો અને સંગીત વિશે:
1. ભુંગળ એ ભવાઈનું મુખ્ય અને અનિવાર્ય વાદ્ય છે.
2. ભવાઈમાં બે પ્રકારના ભુંગળ વપરાય છે - નર અને માદા.
3. ભવાઈના સંગીતમાં માત્ર ભુંગળનો જ ઉપયોગ થાય છે, તબલા કે ઝાંઝનો નહીં.
3. ભવાઈના પાત્રો અને વિશેષતાઓ:
1. ભવાઈમાં મુખ્ય પાત્રને 'નાયક' કહેવામાં આવે છે.
2. સ્ત્રીનો વેશ ધારણ કરનાર પુરુષ કલાકારને 'કાંચળિયો' કહેવાય છે.
3. 'રંગલો' એ ભવાઈમાં હાસ્ય અને સામાજિક કટાક્ષ કરતું મહત્વનું પાત્ર છે.
4. ભવાઈના વેશ (Sketches) વિશે:
1. અસાઇત ઠાકરે કુલ 360 વેશની રચના કરી હોવાનું મનાય છે.
2. 'રામદેવનો વેશ' એ ભવાઈનો સૌથી જૂનામાં જૂનો વેશ છે.
3. 'ઝંડા ઝુલણનો વેશ' હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
5. ભવાઈની ભજવણી અને રંગભૂમિ:
1. ભવાઈ જે જગ્યાએ ભજવાય તેને 'ચાચરનો ચોક' કહેવામાં આવે છે.
2. ભવાઈમાં પ્રેક્ષકો અને કલાકારો વચ્ચે કોઈ પડદો હોતો નથી.
3. રાત્રિ દરમિયાન ભવાઈમાં અજવાળું કરવા માટે મશાલનો ઉપયોગ થાય છે.
6. અસાઇત ઠાકરના સાહિત્ય વિશે:
1. અસાઇત ઠાકરની જાણીતી પદ્યવાર્તા 'હંસાઉલી' છે.
2. તેમણે સમાજ સુધારણા માટે ભવાઈને માધ્યમ બનાવ્યું હતું.
3. 'હંસાઉલી' ની રચના ઈ.સ. 1370 માં કરવામાં આવી હતી.
7. તરગાળા જ્ઞાતિ વિશે:
1. ભવાઈ ભજવતા કલાકારોની જ્ઞાતિ 'તરગાળા' તરીકે ઓળખાય છે.
2. તરગાળા જ્ઞાતિના લોકો પોતાને અસાઇત ઠાકરના વંશજો માને છે.
3. આ જ્ઞાતિ મુખ્યત્વે ઉત્તર ગુજરાતમાં વસે છે.
8. ભવાઈ અને શક્તિ પૂજા:
1. ભવાઈની શરૂઆત ગણપતિની સ્તુતિથી થાય છે.
2. ભવાઈમાં અંબાજી માતાની આરાધના વિશેષ રીતે કરવામાં આવે છે.
3. ભવાઈના અંતે માતાજીની આરતી કરવામાં આવે છે.
9. ભવાઈની મર્યાદાઓ અને સ્વરૂપ:
1. ભવાઈમાં ક્યારેક બીભત્સ રસનો પ્રયોગ થતો હોવાથી તેને 'ગામઠી મનોરંજન' માનવામાં આવતું.
2. આધુનિક રંગભૂમિ પર ભવાઈ શૈલીનો પ્રયોગ સફળ રહ્યો છે.
3. ભવાઈમાં સંવાદોને 'બોલ' કહેવામાં આવે છે.
10. જસમા ઓડણનો વેશ:
1. આ વેશ પાટણના સહસ્ત્રલિંગ તળાવની કથા પર આધારિત છે.
2. તેમાં સિદ્ધરાજ જયસિંહ અને જસમા ઓડણના પાત્રો મુખ્ય છે.
3. તે માત્ર હાસ્ય પ્રધાન વેશ છે.
11. ભવાઈની મંડળી વિશે:
1. ભવાઈ મંડળીના કલાકારોને 'ભવાયા' કહેવામાં આવે છે.
2. કલાકારો વેશ ધારણ કરે તે જગ્યાને 'ઉતારો' કહેવાય છે.
3. ભવાઈ મંડળીમાં દીવો પકડનારને 'મશાલચી' કહેવાય છે.
12. ભવાઈની લોકભાષા:
1. ભવાઈના સંવાદોમાં લોકભાષા અને તળપદી શબ્દોનું પ્રાધાન્ય હોય છે.
2. ભવાઈમાં ગવાતી પંક્તિઓને 'છપ્પા' કહેવાય છે.
3. અસાઇત ઠાકરે ભવાઈને લોકશિક્ષણનું માધ્યમ બનાવ્યું હતું.
13. ભવાઈની વૈશ્વિક ઓળખ:
1. યુનેસ્કોએ ભવાઈને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યાદીમાં સ્થાન આપ્યું છે.
2. દીના પાઠક અને શાંતા ગાંધી જેવા કલાકારોએ ભવાઈને આધુનિક મંચ પર લોકપ્રિય બનાવી.
3. ભવાઈ માત્ર ગુજરાતમાં જ જોવા મળતી નાટ્ય કળા છે.
14. ભવાઈમાં સ્ત્રી પાત્રો:
1. પરંપરાગત ભવાઈમાં સ્ત્રી પાત્રો પણ પુરુષો જ ભજવતા હતા.
2. આધુનિક સમયમાં હવે સ્ત્રીઓ પણ ભવાઈમાં ભાગ લે છે.
3. સ્ત્રી પાત્ર ભજવનાર પુરુષને 'કાંચળિયો' કહેવામાં આવે છે.
15. ભવાઈના અન્ય વેશો:
1. 'કજોડાનો વેશ' સામાજિક કુરિવાજો પર કટાક્ષ કરે છે.
2. 'વજીયા-વાણિયાનો વેશ' આર્થિક પાસાઓ દર્શાવે છે.
3. 'ગણપતિનો વેશ' ભવાઈના પ્રારંભમાં અનિવાર્ય છે.
16. ભવાઈના પિતા કોણ ગણાય છે?
17. ભવાઈનો સૌથી જૂનો વેશ કયો છે?
18. ભવાઈ મંડળીના વડાને શું કહેવામાં આવે છે?
19. ભવાઈમાં કયું વાદ્ય અનિવાર્ય છે?
20. ભવાઈમાં હાસ્ય ઉત્પન્ન કરતા પાત્રને શું કહેવાય?
21. અસાઇત ઠાકર કયા શહેરના વતની હતા?
22. ભવાઈમાં દીવો પકડનાર પાત્રને શું કહેવાય?
23. 'હંસાઉલી' પદ્યવાર્તા કોની કૃતિ છે?
24. અસાઇત ઠાકરે કેટલા ભવાઈ વેશની રચના કરી હતી?
25. ભવાઈમાં સ્ત્રી વેશ ધારણ કરનાર પુરુષને શું કહેવાય?
26. 'ચાચરનો ચોક' શબ્દ કોની સાથે જોડાયેલો છે?
27. ભવાઈની શરૂઆતમાં કયા દેવની સ્તુતિ કરાય છે?
28. ભવાઈ કઈ જ્ઞાતિના લોકો પરંપરાગત રીતે ભજવે છે?
29. 'ઝંડા ઝુલણનો વેશ' કયા વિષય પર આધારિત છે?
30. ભવાઈને 'ભાવ પ્રધાન નાટક' કોણે કહ્યું?
31. ભવાઈ સામાન્ય રીતે કયા સમયે ભજવવામાં આવે છે?
32. ભવાઈમાં સંવાદોને શું કહેવાય?
33. 'જસમા ઓડણનો વેશ' કયા રાજાના સમયની કથા છે?
34. ભવાઈમાં કયા રસનું પ્રાધાન્ય વધુ જોવા મળે છે?
35. ભવાઈમાં વપરાતો 'ભુંગળ' કઈ ધાતુનો બનેલો હોય છે?
36. અસાઇત ઠાકરે કયા પટેલની દીકરીને બચાવવા જ્ઞાતિ ત્યાગ કર્યો હતો?
37. ભવાઈનો મંડપ કેવો હોય છે?
38. ભવાઈમાં 'રંગલો' કઈ ભૂમિકા ભજવે છે?
39. અસાઇત ઠાકરની 'હંસાઉલી' કયા વર્ષમાં લખાઈ હતી?
40. ગુજરાત સરકાર દ્વારા નાટ્ય કલાકારોને સામાન્ય રીતે કયો એવોર્ડ આપવામાં આવે છે?
